W latach 275–282 naszej ery n.e. granica imperium rzymskiego przesunęła się aż do Wierzchołków Pavlowskich. Żołnierze X legii cesarza Proba, odpoczywający pod skałami wapiennymi Pálavy, gasili pragnienie wodą, którą z przyczyn higienicznych mieszali z winem. Dostawy kolejnych partii wina z ojczyzny jednak przeciągały się, dlatego też założyli na południowo-zachodnich stokach słonecznych wzgórz pierwsze winnice. W ten sposób zostały prawdopodobnie założone początki morawskiego winiarstwa. Bezpośrednie dowody o sadzeniu winnic pochodzą także z Podpalawia, są jednak datowane dopiero na przełom VIII i IX wieku. O uprawie winorośli świadczą znaleziska archeologiczne z grodzisk wielkomorawskich Vysoká zahrada przy Dolních Věstonicach i Strachotínie. A dowody materialne znalezisk uzupełniają także słowa kronikarza Wacława Hájka z Libočan: „Książę morawski Świętopełk przesłał w 892 roku swojemu teściowi księżemu Borzywojowi przy uroczystości urodzin syna Spytihněva beczkę wyśmienitego morawskiego wina…“

W następnych wiekach morawskie winiarstwo przeżywało na przemian okresy rozwoju i upadku. Po okresie średniowiecza w XVI w., kiedy to hodowanie winorośli było przede wszystkim przywilejem kościoła i szlachty, nadszedł złoty wiek morawskiego winiarstwa. Niestety okres wojen i najazdów obcych wojsk w następnym wieku prowadził do wyludniania osad, pustoszenia winnic i całkowitego upadku kraju. Przy powojennym odnowieniu winnic współdziałała przede wszystkim ludność wiejska a istotnym elementem gospodarczym, społecznym i architektonicznym morawskiej wsi stały się piwnice i budy. Historię, atmosferę i wygląd piwnic i uliczek z piwniczkami winnymi w ponad sześćdziesięciu wioskach winiarskich, które przedstawia niniejszy przewodnik, trafnie wyrażają słowa znawcy winiarstwa i pedagoga Rudolfa Malíka, który w 1936 roku napisał:

„Buda to mała chałupka, która jest przybudowana do samej piwnicy. Ma także taką funkcję, że wstrzymuje bezpośrednie skutki promieni słonecznych i pomaga w ten sposób przy utrzymaniu równomiernej temperatury w piwnicy. Z budami spotykamy się bądź bezpośrednio w wiosce lub poza nią przy winnicach, stojącymi pojedynczo lub w skupiskach, po kilka razem. Widok takiego skupiska bud wywiera ogromne wrażenie na niewtajemniczonym obcokrajowcu. Postrzega budy za opuszczone chałupy a całą tajemniczą osadę za miejsce martwych. To jednak jest wielka nieprawda. Budy nie są wprawdzie zamieszkane na stale, ani zajęte, ale często bywa w nich bardzo wesoło”.

Historie

Zapraszamy, więc Państwa do Moraw Południowych, do kraju bujnej przyrody, lśniącego słońca i gościnnych ludzi. Poprowadzimy Państwa przez zabytkowe, prawnie chronione uliczki z piwniczkami w Petrowie i przez unikalny kompleks bud bez piwniczek winnych w Vlčnowie. Obejrzą Państwo przykłady ludowej architektury piwniczek winnych w Blatnici lub okazałych miejskich domów budowanych nad piwnicami w Pavlowie. Zwiedzimy wyjątkowy kompleks piwniczek winnych wgłębianych w siedmiu piętrach pod sobą w Vrbicy i starodawne lokacje w regionie znojemskim, które przez wieki nie zmieniły swojego oblicza. Zapoznają się Państwo z historią winiarstwa na południu Moraw, z dawnymi legendami i zwyczajami, życiem w uliczkach z piwniczkami winnymi dzisiaj i w czasach naszych pradziadków. Odkryją Państwo kraj, gdzie winiarstwo i wino inspirowało powstawanie pieśni ludowych, zwyczajów i tradycji a gdzie praca w winnicy i w piwniczce do dziś dnia wyznacza rytm życia tutejszych mieszkańców i kształtuje ich dusze. W uliczkach z piwniczkami winnymi i oddzielnych osadach winiarskich spotkamy winiarzy, którzy nauczą Państwa poznawać i kosztować wino. Zapraszamy w podróż do rzędów winnic do romantycznych zakątków uliczek z piwnicami winnymi, zapraszamy do kraju życzliwych ludzi i miejsc, gdzie zatrzymał się czas. A na pewno zatrzyma się także dla Państwa, ponieważ dzień, który spędzą Państwo w piwniczce winnej, nie liczy się do życia…

W poszukiwaniu tajemnic piwniczek winnych możemy wyruszyć także na rowerze, Morawy południowo-wschodnie są przetkane siecią Morawskich Szlaków Wina, którymi zarządza Fundacja Partnerstwo dla Środowiska – Nadace Partnerství. Charakterystykę poszczególnych tras znajdziemy na wstępie każdego podregionu. W niniejszej publikacji umieszczone są także mapy orientacyjne, zawierające cztery podregiony winiarskie i jedenaście szlaków winiarskich, które mogą Państwa zainspirować przy planowaniu jednodniowych wycieczek, lub wielodniowej ekspedycji edukacyjnej po uliczkach Moraw Południowych.