Krainou wina i dziedzictwa kulturovego.
Kyjov
O gmini
Kyjov - Winiarstwo Braci czeskich
Teren, gdzie miasto rozkłada się obecnie, było osiedlone już w prawieku. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne z paleolitu, neolitu, eneolitu, okresu brązu i żelaza, z czasów rzymskich i z czasów wędrowania narodów, jest udokumentowane także osiedlenie słowiańskie. W 1126 roku podarował miasto Kyjov książę ołomuniecki Wacław klasztorowi Hradisko u Olomouce i spełnił tak życzenie mnichów uzyskać lokację, gdzie można by było uprawiać winorośle a produkcja winogron pokrywałaby własne zużycie szlachetnego trunku. Wino używano, bowiem nie tylko do celi liturgicznych, ale było powszechnym napojem a używano go także jako lekarstwa. W 1539 roku klasztor sprzedał miasto a morawski hetman ziemski Jan Kuna z Kunštátu rozpoczął budowanie renesansowego miasta, co kontynuował Wacław starszy Bzenecki. Podczas jego działań Kyjov stał się miastem królewskim, zbudowano trzy bramy miejskie i okazały renesansowy ratusz. Średniowieczny regulamin winny winiarstwa był w Kyjowie już w średniowieczu chlebodajny dla jego mieszkańców, ale także częścią życia towarzyskiego i przynosił korzyść także dla miasta. 
Mieszczanie kyjowscy wkrótce odnowili winnice zniszczone podczas wojen husyckich a główne źródło ich zarobków pochodziło ze sprzedaży wina na zewnątrz i w karczmach domowych. Regulamin winny, czternastodniowe rozlewanie wina po domach, były źródłem systematycznych dochodów, którymi często wyrównywały się i te najbardziej uciążliwe długi. Dużemu uszanowaniu i rozszerzeniu winiarstwa cieszyło się w szczególności między Braćmi czeskimi, którzy kupowali winnice i w sąsiednich miejscowościach a pod swoimi mieszczańskimi domami budowali piwniczki winne. Rozwój winiarstwa w mieście nie przerwała ani wojna trzydziestoletnia, która w odróżnieniu od pozostałych terenów Moraw uszkodziła winnice w regionie Kyjova tylko niewiele. W celu rozlewania wina, które było w XVII wieku istotnym przywilejem mieszczanin, założono domy na rynku i w bliskich ulicach. Do pomieszczeń służąc
ych do rozlewania wina należał przedpokój i pokój zwany tanecznym, gdzie z powodu większych dochodów organizowano zabawy taneczne. O stopniowej profesjonalizacji winiarstwa wypowiada wiadomość, że 22 października 1686 roku określiła rada miejska pensję dla łyżników, którzy zajmowali się opuszczaniem beczek z winem do piwnic oraz ich wyciąganiem.
W 1899 roku wysadzono w Kyjowie winnicę wzorcową na podkładce amerykańskiej. Gmina udzieliła w celu jego założenia grunt Na Újezdě oraz beneficjum parafialne w trasie Polámaný. W latach 30 następującego wieku gmina wydzierżawiła winnicę miejscowej ziemskiej szkole gospodarczej.
Tradycja zabijania góry i winobrania w regionie Kyjowa zanotowana została po raz pierwszy w XIX wieku, kiedy uroczystości towarzyszyło święcenie, kropienie i za
dymianie góry, początek winobrania ogłaszano strzelbą z rusznic. Uroczyste i celebracyjne zabijanie góry odbywało się pod koniec sierpnia lub na początku września, kiedy winogrona zaczynają dojrzewać. Strażnicy winnic – narwali dziewięć gatunków kwiatów, które zanieśli później do kościoła poświęcić. Z kwiatów zrobili kila bukietów, które powiesili na wysokie drążki a te postawili w najwyższych miejscach winnic za znak, że góra jest zabita. Budowanie pierwszych piwniczek w mieście było związane nie tylko z karczmami, ale także z zapotrzebowaniem na podwyższenie jakości wina i rozwojem gospodarki winnej. Pierwotne tłoczarnie kyjowskich piwniczek winnych były większością parterowe, tłoczarnie piętrowe są raczej pochodzenia nowożytnego.
O uliczkach z piwniczkami winnymi
Nětčickie piwniczki winne
Pierwszą budowlą winiarską w Nětčicach była piwniczka pańska, z powodu swojej pojemności 4 000 wiader wina nazywana Wielka. Datacja nad wejściem podaje wprawdzie jako rok budowy 1780, w celu przechowywania wina służył jednak raczej w okresie na przełomie XVIII i XIX wieku. Piwnica była pierwotnie wybudowana jako magazyn ziemniaków dl
a kyjovskiej gorzelni, pewien czas służyła także jako lodownia. Stylową tłoczarnię olbrzymich wymiarów zbudowano nad piwnicą później. Najbardziej znanym właścicielem piwnicy był kyjovski folklorysta i odnowiciel tradycji Roków słowackich Jožka Sedlář. Znaczenie piwniczki winnej dla życia towarzyskiego w mieście opisał w księdze 33 żyć dr. Dunděra: „Ta stara tereziáńska piwniczka winna pod Jančową gospodą a później młodsza z 1896 roku stały się znaczącym fenomenem kulturalnym. Kiedyś przyrównywałem piwniczkę Jožki Sedlářa do praskiej kawiarni Slávia a właściwie nie chodziło tu o żadną przesadę. Przeszedł tędy szereg pisarzy i poetów, malarzy i muzykantów, plejada aktorów włącznie ekipy Divadla na provázku i cały sztab FAMU w czele z Lubomírem Lipským. Za pięćdziesiąt lat wymienili się tu wszyscy etnografowie, ile ich urodziło się w Morawach oraz wszyscy sławni kapelnicy. Niemal każdy ze znaczących obcokrajowców, który przybył do Kyjova, odwiedził Piwniczkę Jožki, a tak w trzech kronikach widnieją wpisy w języku angielskim, niemieckim, franc
uskim, hiszpańskim, polskim, fińskim a nawet w japońskim. Za wszystkich zwiedzających utrafił znaczenie Piwniczki winnej Sedlářa pisarz František Nepil: Cały wieczór kosztowaliśmy dobre wina i jeszcze lepsze wina. Ach Boże, to były użyteczne chwile! Jak poszerzyła nam się wyobraźnia! Od początku XIX wieku przybywały wzdłuż drogi w kierunku do Jančowej gospody następne piwniczki. Między kilkoma nowożytnymi tłoczarniami z piwniczkami winnymi stoi stara ceglana tłoczarnia z spichlerzem w poddaszu, której prosty drewniany sufit podpierają mocne belki. Dawna i bogata historia zdobi dwie ostatnie piwnice w uliczce. Dwieście lat stara, dwuprzestrzenna piwniczka winna Poláška jest wyposażona w kamienne sklepienie, wytwarzające wąski i niemal prostokątny korytarz. Na nowo zbudowana tłoczarnia z powiedzeniem w piętrze i wyśmienite wina czekają na miłośników iskrowego trunku. Tłoczarnię sąsiedniej piwniczki winnej Šimečka z 1882 roku na początku XX wieku przebudowano do celów mieszkalnych. Zastrzeżone mieszkanie służyło dla biedniejszych mieszkańców miasta. W 1984 roku zostało mieszkanie z tłoczarnią zrekonstruowane, obecne położenie kopiuje pierwotny widok budowli.
Piwnice Boršovskie
Jeszcze trzydzieści lat temu stawały boršovskie ziemne piwniczki winne z murowaną przestrzenią przed piwniczką przy drodze do Bohuslavic. Później, kiedy musiały ustąpić poszerzaniu drogi, został jedyną boršovską kolonią jednostronny rząd piwniczek winnych w Vývoze. Nie są to jednak piwniczki winne bylejakie, powstawały większością z długich ewakuacyjnych korytarzy podziemnych prowadząc
ych aż do drogi do Bukovan. Rozległa piwniczka Formana powstała przez zasklepienie podziemia, które odkrył właściciel działki przy naprawie domku rodzinnego, nad głęboką piwnicą wyrosła także piętrowa ceglana tłoczarnia w środku kolonii, na której ramie drzwiowej widnieje znaczący rok 1748. Wyjątkowym rozwiązaniem architektonicznym kopuły tłoczarni może się pochwalić dom budowany nad piwniczką winną, której kolorowy szczycik ozdobiony niszą z drewnianym posągiem świętego Wawrzyńca wyrasta w ogrodzie za drewnianym płotkiem. Między budowlami gospodarczymi na Morawach Południowych znajdziemy tylko sporadycznie budowlę, której dwuczęściowa przestrzeń jest zakryta ceglanym sklepieniem prostym na sposób czeski. Płaska kopuła jako korona reprezentacyjna przestrzeni była w środowisku miejskim używana w największym rozwoju budownictwa barokowego i wcześnie klasycy
stycznego, przedostała się do wsi w pierwszej połowie XIX wieku. Przesłankę, że budowę tłoczarni, której ceglane sklepienie wyrasta z wielu kamiennych murów, można stawiać do tego okresu, potwierdza także fakt, że budowla jest zarysowana w mapach z czasów władzy Marii Teresy. Starodawność unikalnej przestrzeni potęguje także sama piwniczka winna. Kręte kamienno-ceglane sklepienie z glinianą podłogą kończy krótkim korytarzem, gdzie pokrywa umieszczona w podłodze kryje tajemniczy schowek. A w tajemniczej piwniczce winnej panują także starodawne obyczaje i zasady. Jeden z właścicieli tej uroczej budowli i rustykalnych podziemnych korytarzy Pan Selucký przy szklance łagodnego „najburku“ bez nostalgii mi opowiadał o końcu swojej działalności winiarskiej: „Winnica jest daleko a nogi mi już nie służą, w ubiegłym roku zebrałem winogrona po raz ostatni. Teraz na wiosnę, zanim krzaki zazielenią, poproszę, aby mnie przewieźli pod winnicę a przez wykarczowanie sadzonek zrobię ostatnią usługę dla winnicy.“
Piwniczki winne Na Šištótě
Pierwsze budowle winiarskie w ulicy U sklepů zbudowano w połowie XVIII wieku, większość podawanych lat nad wejściami do tłoczarni podaje jednak późniejszą datę. Chodzi przeważnie o tłoczarnie parterowe z piwniczkami winnymi i posiedzeniem
w ogródku przed nią. Na ścianie frontowej zaciekawi żudro ozdobione ornamentami ludowymi, nowsze budowle mają piętro mieszkalne, ewentualnie poddasze. Buda słowacka Pana Zavrtálka stoi w miejscu krechtu do jarzyn z XVIII wieku, który przebudował na piwniczkę winną w 20 latach ubiegłego wieku MUDr. Švarc. Piwniczkę winną budowali jego pacjenci, którzy dłużyli mu za leczenie – wieśniacy kopali i wywozili glinę, murarze zasklepiali nowe przestrzenie a razem z resztą dłużników przybudowali także pomieszczenie biesiadowe i tłoczarnię. Wspólnymi siłami wybudowali korytarz tak długi, że piwniczka winna wychodzi dopiero w sąsiedniej ulicy Tiché. Szczycik tłoczarni z czerwonych cegieł, dokończony w 1926 roku, koronuje drewniany rzeźbiony fronton.
W piwniczce winnej U Petra, która oferuje kosztowanie i sprzedaż win kilku wytwórców z regionu Kyjova, założono w 2006 roku stałą ekspozycję winiarstwa. W auten
tycznym środowisku piwniczki winnej można obejrzeć stare winiarskie narzędzia, naczynia, stroje robocze winiarzy. Częścią ekspozycji muzealnej jest i dokumentacja historii winiarstwa w regionie Kyjova lub opis i charakterystyka poszczególnych odmian. Najstarszą budowlą w kolonii rozkładającej się w miejscu byłej strzelnicy jest pierwotnie dziesiątkowa piwniczka winna, udokumentowana w 1761 roku. Wejście do szerokiego pomieszczenia biesiadowego i cegłą sklepionego podziemia naśladuje szczycik piwniczek winnych w Vrbicy. Kamienny mur frontowy i załamane łuki otworów i ościeży są czcią mamie właściciela piwniczki winnej Pani Ježkové, która pochodzi z wsi pod górką Stráž.
