Vlčnov - Zabytkowo chronione tłoczarnie bez piwniczek winnych

„Dzień przed niedzielą Kwietną byłem w Vlčnowie i odwiedziłem budę winniczną wieśniaka Ondrúška, wcześniej budę jego pradziada Macháča ze starym rokiem, która jest stulona pod ‚starą górą‘, a która jest nie tylko schronieniem, gdzie przetrwała ogromna dębowa prasa z podanym rokiem 1823, ale i przedpokojem świątyni, skąd przychodzi się do beczki w drugiej izbie zbudowanej obok. Z tej beczki, z jej wnętrza, ‚to tegoroczne‘ czerpie się kiperem a na ‚stole ofiarnym‘ z desek bocznych na prasie naprawionej z mlaskaniem języka, z oczyma do wzniesionymi do belek i z błogosławieniem‚, jaki to ma łagodny smak‘ – do wnętrza ludzkiego przedostaje się żółtozielony trunek łyk za łykiem …“ Tymi słowami zaczyna Ferdinand Práger, uherskobrodski publicysta i kolekcjoner, swoje opowiadanie o zwiedzaniu vlčnovskich bud. Ten czarujący felieton wyszedł w żurnale Rozkvět przed siedemdziesięciu laty. A w tych samych kulisach odbywa się obrzędowe kosztowanie w budach Pod Kojinama do dzisiejszych czasów. Vlčnov leży w starym kraju osiedlowym w środku kotliny na ostatnich cyplach parku krajobrazowego pasma górskiego Białych Karpat. Nowożytne osiedlenie osady jest bezpośrednio związane z Rzeszą Wielkomorawską, historycy nie wykluczają, że miejsce było na stałe osiedlone już od X wieku. Pierwsza wzmianka pisemna o osadzie z nazwą Vlčnov pochodzi z 3 marca 1264. Uprawianie winorośli można tu przewidywać już w czasach wielkomorawskich, jego rozwój, ale jest niewątpliwie związany dopiero z działalnością gospodarczą niedalekiego klasztoru cysterciaków na Velehradě. Największej sławy miało vlčnovskie wino w XVI i XVII wieku. Z tego czasu pochodzi także pieczęć gminna z winogronem i nożem winiarskim. Północno-wschodnia strefa skrajna daje tutejszym winom wyraźne kwasy i bukiet, w gorszych rocznikach, ale i niedostatek cukru. Dlatego jeździli już w XIX wieku wytwórcy win z południa do Vlčnova po sok, aby dodał ich winom kwasu. Jako w większości miejscowości i tu są najcenniejsze trasy Stará hora, która tak samo jako winnice Kojiny i pod Kojinami rodzi przede wszystkim odmiany Müller-Thurgau, Rulandské bílé i Ryzlink rýnský. Delikatniejsze winogrona niebieskie dają w dobrych rocznikach interesującą Frankovkę. Pogrom w postaci filoksery zdarzył się także w kraju pod górą Myšince. Winiarstwo w sąsiednich miejscowościach (Veletiny i Havřice) z tego zdarzenia już nigdy nie wybrnęło a faktycznie zanikło. Przy odnowie winiarstwa w Vlčnowie na początku XX wieku współpracował przede wszystkim Isidor Lhotský, dyrektor szkoły gospodarczej w Uherském Brodě.

Prasy drewniane – pokazy fascynującej zręczności rzemieślniczej

Nadziemne budy jako część vlčnovskich winnic wspomina Pavel Bravenec już z 1544 roku. Według informacji brodskiegoo historyka Jana Kučery wypalili Vlčnov w 1707 roku kurucy a w płomieniach skończyło także 50 budowli winiarskich. Mapa katastralna z 1826 roku wspomina dwieście bud w kilku lokacjach pod winnicami. Tylko dwie budowle z nich były podpiwniczone – piwniczka winna zwierzchności i dziakańska. Pozostałe budy były bardzo proste, najstarsze jeszcze drewniane z sztywnym dębowym szkieletem. Najmłodszy typ budowli glinianej rozpowszechniony w XIX wieku wymagał już cegieł niewypalonych z sieczką. Buda była zadaszona dachem czterospadowym, pokrytą kicakami, strona frontonu była wyposażona w okno dachowe. Ostatnia zbijanka pokryta kicakami spaliła się w 1979 roku. Jeszcze sto lat temu budy znajdowały się w dolnych skrajnych częściach winnic na trasie Stará hora, Kojiny i Pod Kojiny i nawiązywały w długim półłuku do tego samego typu budowli w sąsiednich Havřicích i Veletinách. W czasie niedoboru mieszkań po 1 wojnie światowej przebudowano jednak wiele z nich na domy mieszkalne, które spłynęły z zabudową miejscowości. Została zachowana tylko jedyna kolonia bud w trasie Kojiny pod Starou horou, która była z powodu swojej wyjątkowości ogłoszona w 1995 roku za rezerwat zabytkowy. Tutejsze parterowe tłoczarnie bez piwniczek winnych przedstawiają osobliwy typ budowli winiarskich, które pojawiają się tylko w regionie Uherskobrodska. Najstarsze tłoczarnie są wybudowane z niewypalanych cegieł glinianych lub rozdrobnionego muru. Dla Słowacka nietypowa jest zachowana prosta technologia przegród. Wnętrze budy wytwarza przednia przestrzenna tłoczarnia, której istotną część zajmuje prasa śrubowa a tylne mniejsze pomieszczenie zwane komórka, które służy do kiszenia i przechowywania wina. Opracowanie powierzchowne odpowiada tradycyjnym zwyczajom: ściany są pomalowane wapnem a część cokołowa jest uwyraźniona niebieskim wyrównaniem. Stropy tłoczarni są belkowe, pierwotna podłoga z ubijanej gliny jest w niektórych budach zakryta współczesnymi materiałami. Pierwotne prasy drewniane, które są pokazem udziwniającej zręczności rzemieślniczej, są dziś już raczej zacnym uzupełnieniem dekoracyjnym tłoczarni. Z kompleksu vlčnovskich bud jest przy pięknej pogodzie uroczy widok na krajobraz, na Bílé Karpaty, obszar Velkého Lopeníku i Javořiny.