Krainou wina i dziedzictwa kulturovego.
Velké Bílovice
O gmini
Velké Bílovice - Czarowanie na hanackim Słowacku
Nazwa miasta odwija się od opowieści, według której Bílovice założyli uciekinierzy z wsi Trkmanice, zniszczonej podczas wojen husyckich. Kiedy spotkała się garstka uratowanych w nowym miejscu, jeden z nich ponoć poskarżył sobie: „Ale wcześniej było nas więcej.“ Dawka wybierana z winnic, tzw. perkrecht, jest tu wspominana już w 1446 roku. Tutejsze winiarstwo było w XVI wieku pod wpływem haban, ich wspólna piwniczka winna przy drodze do Čejkovic je obecnie w posiadaniu spółki Habánské sklepy. Winiarstwo bardzo spustoszyło na początku XVII wieku, gdy w innych miejscach w Morawach zniszczyła się przez wojny połowa winnic, w Bílovicach to było 90 %. Pomyślny rozwój winiarstwa w XVIII wieku miał tylko jedną czarną stronę, którą była strata zbytu po wojnie siedmioletniej, kiedy Prusowie zajęli Śląsk. Jeszcze w XIX wieku byli ludzie bardzo przesądni – w 1863 roku jest w Bílovicach udokumentowana funkcja miejscowego zaklinacza burz, którym był Jan Kégl. A kiedy oświecony rodak Wacław Lebloch założył sobie w domu stację meteorologiczną, miejscowi podejrzewali go z czarodziejstwa. Wino było tu zawsze 
dobrej jakości, z połowy XIX wieku dochował się zapis, według którego za bílovickie wino płacono trzy złote i trzydzieści grajcarów, natomiast za pozostałe wina nie całe dwa złote. W 1923 roku założył Pavel Osička Biesiadę winiarską, która była pierwszą próbą o winiarstwo na bazie naukowej. Duże mrozy w 1929 roku wymusiły sobie rozległe odnowienie winnic, tylko w 1931 roku zostało w katastrze Velkých Bílovic osadzonych 120 000 szt nowych sadzonek. Po drugiej wojnie światowej i kolektywizacji wymiar winnic podwyższył się z powodu zakładania tarasów, w 1981 roku wyhodowała spółdzielnia rolnicza w swej dziesięciohektarowej szkółce 425 3 00 szt sadzonek. W tym czasie był skład odmian w miejscowości następujący: Modrý Portugal 25 %, Svatovavřinecké 21 %, Ryzlink vlašský 18?%, Müller-Thurgau 16%. Z tradycyjnych akcji jest najbardziej znana Uczta Velkobílovicka obchodzona na początku września i często odwiedzane przez turystów z powodu niepowtarzalnego czaru tańca pod majówką z mnóstwem strojów ludowych. Miasto, którego trasy winiarskie należały do największych także w przeszłości, tworzą razem z Čejkovicami i Mutěnicami mikroregion winiarski Vitis, który jest swoim obecnym wymiarem winnic 803,6 ha największą gminą winiarską w RCz.
O uliczkach z piwniczkami winnymi
Mity i legendami poprzeplątane Belegrady
Trasy winiarskie są rozłożone na trasach Wyżyny Dyjskomorawskiej. Pierwotnie było ich dwadzieścia osiem (Šísary, Krátké, Špičáky, Od Čejkovska, Zimarky, Holo
múcary, Maškrúby, Ťuhýkov, Hamby, Stískale, Súdný …) obecnie były na życzenie właścicieli winnic zgrupowane do siedmiu: Přední hora, Zadní hora, Dlouhá hora, Široká hora, Pod Belegrady, Nová Hora, Vinohrádky. Kompleks piwniczek winnych, liczący ponad 650 głównie piętrowych mieszkalnych tłoczarni, jest oddzielony od miejscowości Bílovickim potokiem a składa się z trzech części, które dziś są połączone zabudową: Půrynky, Pod předníma i najbardziej znane Belegrady. Od piwniczek winnych w Belegradach prowadzi Velkopavlovicki szlak wina między winnicami na mityczny wierzchołek Hradištěk. Z górki porośniętej florą stepową, na której dominuje kapliczka poświęcona św. Wacławowi, św. Urbanowi i św. Cyrylowi i Metodemu możemy się cieszyć widokiem do kraju winiarskiego pod Pálawą. Według legendy organizowano tu w średniowieczu czarodziejskie sabaty; w nocy filipojakubskiej możemy tu zobaczyć płonące ognie i raj czarownic do dziś dnia. W połowie XVIII wieku były w wiosce tylko cztery poddańskie i sześć swobodnych piwniczek winnych, w pięćdziesiąt lat później już było piwniczek winnych ponad trzydzieści. W 2 połowie XIX wieku kompleks rozszerzył się na trzy rzędy w kształcie podkowy. Belegrady mają własną gospodę i kompl
eks sportowy zwany Chřástelka. Tutejszą ciekawostką jest orientacja rynnami niemal połowy piwniczek winnych, która jeszcze umacnia wrażenie oddzielnej wioski. Na początku lat 40 XX wieku rozpoczęto budowę Nowych Belegradów wzdłuż drogi do Čejkovic; według czasu powstania mówiono im także Hitler strasse. „Lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku miały negatywny wpływ na wizerunek piwniczek winnych i w Velkých Bílovicach. Podczas dziesięciu lat wyrosło wiele piwniczek winnych bez jakiejkolwiek koncepcji, tylko według twórczości ludowej. Budowle winiarskie pod wpływem realizmu socjalistycznego – równe dachy, balkony, beton, żelazo…“ komentuje budownictwo normalizacyjne piwniczek winnych miejscowy obywatel Pavel Zemánek.
W winnicy obowiązywało tradycyjne prawo frejunku (więc azylu dla zagrożonych osób): kto w
szedł za prześladowanym do winnicy dalej aniżeli na szerokość motyki, został skazany. Za nadużycie frejunku ucinano rękę. Także kłótnie w winnicy były według prawa horenskiego zakazane pod grzywą dziesięciu groszy, za bójkę w winnicy groziła nawet kara śmierci. Sądy horenskie odbywały się tradycyjnie dwa razy w roku, na świętego Jerzego (kwiecień) i na świętego Wawrzyńca (sierpień).
W latach 20 ubiegłego wieku zapisał miejscowy nauczyciel do kroniki: „Wcześniej w nich było weselej (należy rozumieć w piwniczkach winnych) – było także więcej wina a wiele gospodarzy w nich spędzało większość swojego życia – dwa, trzy dni wytrzymali – na siane się wyspali, a jeżeli przynieśli z domu kawałek chleba i mięsa, znów siedzieli i popijali ile mogli. Teraz większością w piwniczkach winnych gadają o polityce i wymądrzają się. Na zebrania edukacyjne, które odbywają się w celu kształcenia ich gospodarstwa, nie uczęszczają – byłoby prawdopodobnie lepiej organizować je w piwniczkach winnych. (…) Schodzą się jako apostołowie, aby uwielbili się w piwniczkach winnych.“
Dotychczas utrzymuje się tradycja posiedzenia w piwnicach na świętego Szczepana (26 grudnia), kiedy kończyła całoroczna służba, mówi
ono: „Na Szczepana nie ma pana.“ Latem piwniczki winne nie są zbyt odwiedzane, ponieważ większość czasu zajmie praca w winnicach. Wcześniej w tym okresie już nie było wina a w Bílovicach mówiono: „A nie chodźmy do Belegradów, straszy tam w beczkach“.
W innych miejscach bardzo rozpowszechnione czczenie świętego Urbana, patrona winiarzy, nie jest w Bílovicích udokumentowane. Pomimo tego, że kult był ponoć ograniczony tylko na obszary z niemiecką ludnością, zdobienie nie zbyt estetycznymi posągami tego świętego jest rozpowszechnione. Długo przetrwała opowieść o zasypanej książęcej piwniczce winnej w polu pod Belegradem, wykopaliska w 1928 roku ją jednak nie potwierdziły. Z przepowiedziami urody wina jest związany następujący przesąd: „Podczas grubej mszy na Boże Narodzenie winiarze patrzą do ołtarza, jeżeli słońce zaświeci na kielich z winem, który podnosi ksiądz, będzie następny rok urodzajny“. Przez bílovickie winnice prowadzi także ścieżka edukacyjna, która kopiuje trasę szlaku rowerowego Velkopavlovicki szlak wina. Jest na niej umieszczonych kilka tablic informacyjnych o winiarstwie, trasach winnych i uroczystościach winiarskich w Velkých Bílovicach. Powstała w 2005 roku a poza pouczeniem oferuje także okazję do odpoczynku.
