Velké Pavlovice - Niebieskie góry

Po krętej drodze przez górki na skraju Ždánického lesa i po nowym szlaku rowerowym przez winnice w kierunku od Hustopeč prowadzi Morawski szlak wina, który doprowadzi nas do centrum podregionu winiarskiego. Nazwę Pavlovice niosła najcieplejsza miejscowość w Republice Czeskiej do 1901 roku, dodatek Velké lub Hrubé, ale pojawia się już w piśmie z 1575 roku. Velké Pavlovice z okolicą są u nas wyjątkowe z przewagą niebieskich odmian, którym odpowiadają tutejsze położenia otwarte na południe. Ciepłe feny alpejskie i niemal 1900 godzin światła słonecznego za rok razem z wysoką zawartością magnezu w glebie umożliwiają dobre dojrzewania winogron, z których rodzą się w regionie Velkých Pavlovic najlepsze czerwone wina w Europie Środkowej. Znawca i miłośnik wina poeta Jan Skácel nazwał ten uwielbiony kraj miejscem, którędy przeszedł Pan Bóg. W szczególności powodzi się tu Frankovce (miejscowe nazwy Neskorák, Modrý Hyblink) i Svatovavřineckiemu. Renesans przeżywa odmiana Modrý Portugal, który z powodu swoich wysokich ilości uzyskał niesprawiedliwie opinię odmiany przeznaczonej do tanich win. Z białych odmian jest słynny tutejszy Tramín, Veltlínské zelené i Neuburské. Praktycznie zginęły tradycyjne odmiany, jako Sylvánské, Gutadel (Běl bílá), Maliňák, Tureň, Časlador (Chrupka), Kyselák, Frašták (Kadarka bílá). Trasy winniczne nazywają się: Nadzahrady, Poštory, Koudelky, Novosády, Ostrovce, Kamence, Trkmanska, Hantály, Radlice, Puštáře. Nazwy następnych tras wyjaśniają okoliczności ich powstania – Súdné (spór o grunty z Horními Bojanovicemi), Francle (z niemieckiego Franse – kłótnia, dotyczy wąskich winnic), Bedřišky (według Bedřicha z Oppersdorfu, któremu należały posiadłości w XVII wieku), ewentualnie ich położenie. Čechanzle (Steilhänge – strome zbocza), Išperky (Hirschberg – jelenia góra), Lizniperky (Wiesenberg – trawiasta górka). Słynne wina z tych tras dostały się na stół nie tylko czeskim władcom – w 1520 roku chwalił je Ludwik Jagiełło, ale także rosyjskim władcom – w lipcu 1957 skosztował miejscowego wina przejeżdżając przez wioskę Nikita Chruszczow. Morawska topografia z 1846 roku twierdzi, że velkopavlovickie wina ognistością dorównają węgierskim, więc nieuczciwi handlowcy często je za nie zamieniają. Ogólny kryzys winiarstwa na końcu XIX wieku nie ominął ani Velkich Pavlovic. Mszyczka filoksery, nowej choroby i tania wódka przyniosły likwidację winnic i opuszczanie piwniczek winnych. Zatrzymanie upadku i nowożytny renesans winiarstwa w miejscowości były dużą zasługą nauczyciela kierowniczego Aloisa Horňanského, który w 1901 roku założył w mieście Znojmie Krajową szkółkę winorośli i wydawał specjalistyczne czasopismo Vinařský obzor. Hasłem tego wykształconego człowieka było: „Dajcie młodzieży nóż do szczepienia i nożyce winiarskie, kiper należy dla dorosłych.“ W 1925 roku stała się częścią szkółki winorośli także stacja meteorologiczna.

Kto da nazwę odmianie André

W Velkých Pavlovicach uszlachetniono kilka nowych odmian winorośli. Na początku 50 lat tu Ing. Josef Veverka rozpoczął próby z krzyżowaniem odmian Tramín i Müller-Thurgau. Prace na nowej odmianie Pálava skończył w Stacji uszlachetniającej w Perné, gdzie został z powodów politycznych w 1959 roku przeniesiony. Delikatna odmiana aromatyczna Aurelius powstała w latach 80 przez krzyżowanie odmian Neuburské i Ryzlink rýnský. Najbardziej znanym „dzieckiem“ velkopavlovickich hodowców jest odmiana André. W ramach programu hodowlanego w celu uzyskania odmiany odpornej i dochodowej niebieskich gron ją w 1960 roku przez krzyżowanie Frankovki i Svatovavřineckiego wyhodował Ing. Jaroslav Horák a nazwał ją według francuskiego botanika Christiana Carlu André. Velkopavloviczanie nie wierzą jednak oficjalnej wersji i mają wątpliwości nawet o istnieniu hodowcy, który działał na początku XIX wieku w Morawach. Ze względu na przychylność ojca nowej odmiany wobec delikatnej płci są przekonani, że wino, które charakteryzuje się wysokim ekstraktem i kolorem, ma nazwę po kochance tego hodowcy. O tym, jak było to naprawdę, można rozmyślać przy wycieczce po nowym szlaku rowerowym „Przez kraj André“, który przecina Velké Pavlovice na drodze z Hustopeč do Kobylí.

Szóstka jako wyzwolenie z prawa horenskiego

Okres powstania piwniczek winnych w Velkých Pavlovicach potwierdzają Purkrechtowe rejestry z 1594 roku, które wspominają „preshause“, tzn. tłoczarnie. Wino przechowywano także pod miejscowym spichlerzem z 1780 roku, nadzwyczajnie cenną budową baroku, która była w 1993 roku zrekonstruowana. Od XIX wieku powstawały prywatne piwniczki winne w części domkarskiej miejscowości pod Starou horou w ulicach V chalupách, V údolí, Na táboře, Trávníky, Zelnice. Zabytkiem architektury ludowej jest tłoczarnia numer 154, przestrzenie podziemne są ponoć w miejscu habańskiej piwniczki winnej z 1545 roku. Wejście jest wyposażone w żudro z wypukłym otworem, na którym znajduje się w tynku płaski krzyż. W piętrze tłoczarni jest spichlerz, dach siodłowy jest dziś zakryty wypalanymi dachówkami. Następnym zapisanym zabytkiem jest tłoczarnia numer 115. Chodzi o piętrową budowlę z kamienia i muru ceglanego z 20 lat XIX wieku, o czym świadczy napis na płycie z reliefem winogrona – „Philipp Benda gebaut Anno 1817“. Na zachód od rynku w dzielnicy Zelnice jest około 25 piwniczek winnych na jednej stronie drogi. Chodzi większością o piętrowe tłoczarnie, często nie zbyt estetycznie wyposażone w fasadę z łupku. Wszystkie pavlovickie piwniczki winne ożywają zwłaszcza w czasie uczt, winiarskich uroczystości i akcji letnich otwartych piwniczek winnych. Miejscowa uczta jest przypominana już w 1843 roku w czasopiśmie Česká včela; w piątek jest budowanie majówki, na wtorkowej zabawie tradycyjne solo w dresach; miejscowym specyfikiem jest wygoda, dzielna przechadzka starców po mieście w środę po uczcie. Przy wrześniowym zabijaniu góry jest podniesiony pięciometrowy drążek z winogronami, poświęcony przez miejscowego księdza. Od 1923 roku jest częścią uroczystości i banderiom na koniach. Z zabijaniem góry jest związana legenda, według której każdemu, kto urwie na obcym winogron, szpaki udziobią jego własną winnicę. Wyjątkiem z prawa horenskiego była tylko kobieta ciężarna, jeżeli położyła pod krzak szóstkę.

Wystawa win (marzec)

Wielkanocne otwarte piwniczki winne

Forum Moravium (czerwiec)

Konkursowa wystawa win Velkopavlovickiego podregionu winiarskiego – z tradycją od 1930 roku

Wino w pomarańczowym – na święto św. Cyryla i Metodego – uroczystość wina z otwartymi piwniczkami winnymi

Uczty po święcie wniebowzięcia Panny Marii (sierpień)

Velkopavlovickie winobranie z zabijaniem góry (1 sobota w wrześniu)

Burčákowe uroczystości (październik)

Kosztowanie świętomarcińskich win związane z otwieraniem piwniczek winnych (listopad)

Promenada czerwonych win (listopad)

Żegnanie młodych win (1 niedziela po św. Marcinowi)

Święcenie wina na św. Katarzynę

Przegląd win archiwalnych (grudzień)