Vrbovec - W centrum winiarstwa w regionie Znojma

W krainie bez lasów, niewiele pagórkowatej w zachodniej części Jaroslavickiej wierzchowiny była już w 1137 roku wspominana osada, której najstarsza nazwa Vrbov pochodzi od wierzb, między którymi była założona. Słowianie, którzy byli pierwszymi mieszkańcami tego obszaru, wypchnęli stopniowo niemieckich kolonistów z regionu renu, którzy przynieśli z sobą ponoć i winorośl. Z zapisów historycznych jest widoczne, że w połowie XIV wieku była już miejscowość znacznie poniemczona, ponieważ nazwy tras winnych były niemieckie. Vrbovec był w średniowieczu siedzibą landrychtarza i mógł się pochwalić wieloma prawami i wysadami. W 1709 roku pozwolono w miejscowości rozlewanie wina a przed połową XVIII wieku zaczęło budowanie piwniczek winnych w dolinie Vrboveckého potoku. Dziś jest Vrbovec największą wioską winiarską na terenie Znojemskiego podregionu winiarskiego. Kataster winiarski miejscowości wytwarza razem z zlikwidowaną wioską Ječmeniště i osadą Hnízdo obszar 450 hektarów winnic. Dziewięć tras winnych, z których są najwięcej cenione Waldberg i Lampelberg gości przede wszystkim białe odmiany winorośli, najbardziej rozpowszechnione są Rulandské bílé, Veltlínské zelené i Müller-Thurgau.

Zachowany zestaw tłoczarni parterowych

Vrbovecká kolonia piwniczek winnych jest pierwsza od Znojma, która leży bezpośrednio na trasie Moravskiego szlaku wina. Kompleks 260 budowli winiarskich rozkłada się w kierunku zachodnim od miejscowości pod trasami winnymi Nad sklepy i jest rozdzielony frekwentowaną drogą prowadzącą do przejścia granicznego Hatě. Drogę do tej znaczącej lokacji możemy sobie uprzyjemnić i skrócić polną drogą między winnicami, jeżeli wyjedziemy od chvalovickich piwniczek winnych prosto w kierunku potoku Daníž na północ. Główny szlak wina skręca w lewo około piwniczek winnych na wschód i do Vrbovca zmierza przez Chvalovice i Dyjákovičky. Cenny i zadziwiająco zachowany zestaw tłoczarni parterowych w Vrbovci wytwarza jednostronna uliczka z dominującą budowlą spółki Ampelos i terasowo rozłożone rządki piwniczek winnych za drogą. Parterowe, frontonami orientowane tłoczarnie prostokątnego kształtu są oddzielone wąskimi uliczkami, rozwiązanie artystyczne i kolorystyczne szczycików budowli ma wyraźne ślady czasu ich powstania. Celowo i harmonicznie robi wrażenie kontrast gładkiej powierzchni wapiennej ścian i plastycznie wystających czerwonych cegieł, które ograniczają otwory okien i nikę wejścia. Żytni mur ceglany często uwyraźnia także naroże i fronton budowli. Pokazem umiejętności rzemieślniczej, gustu i pomysłowości artystycznej są drzwi tłoczarni zachowane z czasów przed 2 wojną światową. Częścią wielu tłoczarni są do dziś dnia otwory nasypowe w dolnej części budowli. Przestrzeń pod dachem siodłowym z valbičką wykorzystywano do przechowania siana, otwory podawające są zamknięte prostymi deskowymi drzwiczkami. Przestrzenne tłoczarnie z przeważnie belkowymi stropami są częściowo zagłębione w ziemi, schodzi się, więc do nich po kilku schodach. Powierzchnia nawet 100 metrów kwadratowych zapewniała wygodną pracę z dużą prasą belkową, na której niektórzy winiarze prasują winogrona do dziś dnia. Głębokie i długie tunele piwniczne są wykopane w piaskowcu, z cegieł lub płaskich kamieni jest zasklepiona tylko szyja.

Koza winogronowa

Już od czasów greckiego boga Dionisa istniały nadprzyrodzone siły chroniące winnice, wino i winiarza. Zwyczaje i uroczystości s nimi związane należą do prastarych tradycji. Do społeczeństwa bóstw winiarskich należy niewątpliwie także południowomorawska Hroznová koza i Hroznový kozel. Nazwa jest tłumaczeniem niemieckiego wyrazu gwarowego Weinbagoass i Weinbabock, ponieważ winiarstwo w regionie Znojma i Mikulova było niemal wyłącznie kwestią Niemców. Jeżeli byli po drugiej wojnie światowej zmuszeni odejść, udało się nowo osiedlonym uprawianie winorośli i produkcję wina utrzymać i doprowadzić na obecny wysoki poziom, ale tradycyjne zwyczaje winiarskie, przesądy, pieśni i legendy zginęły razem ze swoimi nosicielami. Legendy o Kozie winogronowej były inspiracją dla powstania Społeczeństwa przyjaciół kozy winogronowej, które jest stowarzyszeniem mieszkańców usiłujących o odżywienie starych i zapomnianych tradycji winiarskich. W Vrbovcu odbyło się zdarzenie, które wyjaśnia, dlaczego Koza winogronowa ma na czole łysinę, jak na podstawie opowiadania vrboveckiego rodaka Hansa Zuckriegela opisał w książce O znojemskiej wieży Jiří Svoboda. „Koza winogronowa zobaczyła pewnego razu na winnicy pracować młodego pięknego wieśniaka. Wiedziała, że jest kawalerem, ale że będzie się wkrótce żenił, ponieważ jest zaślubiony z jedną dziewczyną z Vrbovca. Ale prawdopodobnie, dlatego, że akurat się nudziła, lub że chciała go poddać próbie, tego się już chyba nie dowiemy, zmieniła się miła Koza winogronowa w piękną dziewczynę i zaczęła pracować w pobliżu przyszłego żenicha. Nie raziła przy tym nikomu do oczu. Żenich sobie myślał, że ojciec chyba wynajął nową dziewczynę, a ludzie w sąsiednich winnicach ją znów uważali za jego niewiastę. Z początku, więc oboje starali się o pracę, później, ale dziewczyna czasami popatrzyła na młodego pana, ten to zauważył, wreszcie kto by nie spojrzał chętnie na piękną dziewczynę, później jakby niechcący go dotknęła... Koza winogronowa po prostu z rozrywki rozegrała całą swoją sztukę uwodzenia, na południe już, więc była młoda para wesoła, żart za żartem, a oboje myśleli, że znają się już przynajmniej sto lat. Ani nie zauważyli wozu, który wjechał do winnicy. Stała na nim młoda smutna dziewczyna. Smutna była, dlatego, że już z dala obserwowała, jak jakaś obca lafirynda oblatuje około jej miłego, który wcale nie wyglądał na to, że by mu to przeszkadzało. Ona, bowiem była tą niewiastą z Vrbovca. Dziś już nie ma to takiego znaczenia, ale kiedyś mieli Vrbovczanie opinię niebojących się bojówkarzy a także tamte dziewczyny dawały pierwszeństwo czynom przed niepotrzebnymi słowami. Po prostu ta niewiasta skoczyła z wozu jak błyskawica a już, trzymała swoją rywalkę za włosy a ciągnęła ją po winnicy. Co przy tym krzyczała a jak ją przeklinała, tego raczej zamilczmy. Później powaliła ją na ziemię targała i rwała jej z głowy kudły włosów. Wtedy zabłysnęło a ta obca dziewczyna zgubiła się jej pod rękoma. Zwyciężczyni miała w dłoniach zamiast dziewczęcych włosów kudły białej sierści kozy! Teraz dopiero wszyscy, co zbiegli się, aby obserwowali tą przepiękną bójkę zorientowali się, kim jest w rzeczywistości ta pokonana dziewczyna – Koza winogronowa! A zaraz byli wszyscy mądrzy i wymądrzali się, że nie powinno się to stać, że z tego nie może być nic dobrego, po prostu straszyli i malowali diabła na mur, że Koza winogronowa była okropnie obrażona a że na pewno zemści się młodej parze. Ale żenich powiedział: „Dlaczego by się mściła skoro nie miała racji.“ A było wesele, później rodziły się dzieci, jedno piękniejsze niż drugie, a żniwa się powiodły, a winobranie też ... a z tego w końcu wszyscy poznali, że Koza winogronowa nie będzie się mściła, że odwrotnie młodemu małżeństwu pożegnała. Ona, bowiem taka Koza winogronowa potrafi być wielkoduszna. W odróżnieniu od większości ludzi. A ta łysina, którą ma od tych czas na czele, jej nawet pasuje.“